Warni warnining Ukara.

I. Miturut Pandapukipun, Ukara, wonten: 1. Ukara genep (ukara lamba). 2. Ukara boten genep (ukara gothang). 3. Ukara rangkep (ukara majemuk). 1. Ukara ganep sakedhikipun kedah wonten jejer lan wasésanipun, sok ugi wonten katranganipun. Tuladha: - Saidi mlaku - Bocah nakal kaé dolan mrénê.

Ukara Lan Pangudhalipun.

Ingkang dipun wastani ukara inggih punika rerangkèning tembung sawatawis ingkang saged mujudaken / nglahiraken gagasanipun tiyang.  A. Péranganipun ukara:Ukara kedadosan saking pérangan ingkang baken, jejer lan wasésa.Supados ukara kala wau saged sampurna tegesipun, asring ukara punika dipun wéwahi. katrangan. Warni warnining katrangan :a. Katrangan lésan kang nandang (pelengkap penderita).b. Katrangan lésan kang pinarih (pelengkap penyerta).c. Katrangan lésan kang tumindak (pelengkap pelaku).d. Katrangan mangsa: wis, lagi, arep, kapan, dhèk wingi.e. Katrangan panggènan: ing kono, ngomah, ing pasar.f. Katrangan kaanan (kawontenan): kanggé nerangaken wasésanipun – banget, cetha, kepénak.

Ater ater, panambang, seselan lan tegesipun.

Wisésana inggih punika tembung tembung ingkang angsal panambang "an".

01. Entan éntan kados : gunungan, pasaran, kalèn.
02. Pirantos kanggé : kukusan, garisan, ayakan.
03. Angsal angsalipun : gorèngan, batikan, gawéyan.
04. Mangsa : panèn, padusan, suntikan.
05. Gampil : mutungan, kalahan, getasan.
06. Sami déné nglampahi : salaman, biten guyon.
07. Dolanan : jaranan, pasaran, tangisan.
08. Nganggé : bebedan, sabukan, kelambèn.
09. Nanggap : wayangan, réyogan.

Rimbag (Kedadosanipun Tembung)

 
Rimbag jinisipûn kathah sangêt.
1. Rimbag Tanduk:
    punika têmbúng ingkang angsal atêr atêr anuswara (suwara irung):
    m, ng, n, ny.
    Rimbag Tanduk wonten 3 warni:    a. Tandúk Kriya Wantah:        balang – mbalang, gambar – nggambar.    b. Tandúk i kriya:        jalúk – njaluki
        tulis – nulisi    c. Tandúk ké kriya:        tuku – nukokaké,
        sapu – nyapokaké. Cathetan: tuku – nuku, sapu – nyapu

Tembung Lingga lan Andahan

Têmbung Linggå
Inggíh punika têmbung íngkang dèrèng éwah sakíng aslinipún:

- tulis, turu, tuku.

Têmbung Andahan

Inggíh punika têmbung íngkang sampún éwah sakíng lingganipún:

- tulis dados nulisi,

- turu dados nurokaken,

- tuku dados daktukoni.

Têmbung lingga sagêd éwah dados têmbung andhahan, sabab:

1. angsal wéwahan:
   a. dipun wéwahi ing sangajenging tembung wéwahan,
       wéwahan sangajêng têmbung naminipun Atêr atêr:
       m, n, ny, dak, ko di, ké, sa, pa, pi, pra, kuma, kapi, kami
   b. dipun wéwahi ing sawingkingipun têmbung,
       wéwahan sawingkinging têmbung naminipun Pênambang:
       ku, mu, é, èn, an, i, aké, a, na, ana, né.

c. angsal sêsêlan: in, um,    jupuk – jinupuk,
   gantung – gumantung.

2. dipun rangkêp:   a. sadaya: watuk – watuk, bola –bali   b. ngajêng: têtuku   c. wingking: cêngèngès.

3. dipun campur (cambor) kaliyan têmbung sanès:

   baya – pakéwuh.

4. dipun cêkak (wantah) :

    dhuwit – dhit.